ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΑΛΛΑΓΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Η πρόσβαση στα ΑΕΙ και ΑΤΕΙ της χώρας δεν είναι μόνον ένα τεχνικό ζήτημα εξεταστικών διαδικασιών που μέχρι τώρα στη χώρα μας αποκαλούνταν «εκπαιδευτική μεταρρύθμιση». Η πρόσβαση στα ΑΕΙ και ΑΤΕΙ είναι ανάγκη να συνδεθεί με αλλαγές σε περιεχόμενα και διαδικασίες στην υποχρεωτική εκπαίδευση αλλά και στη λυκειακή. Συζητώντας, σχεδιάζοντας και υλοποιώντας κανείς ένα σύστημα πρόσβασης καλείται να απαντήσει, με όρους εκπαιδευτικής πολιτικής, στα ακόλουθα:
- Αν η εκπαίδευση του πολίτη πρέπει να είναι στο επίκεντρο της υποχρεωτικής εκπαίδευσης.
- Αν η γενική παιδεία οφείλει να αποτελεί τη βάση κάθε συστήματος εκπαίδευσης – πέραν της υποχρεωτικής– αλλά και κάθε συστήματος επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης.
- Αν η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι απλά ένας χώρος υποδοχής των αποφοίτων της υποχρεωτικής και λυκειακής (με κάθε μορφή) εκπαίδευσης ή οφείλει να παραμένει μια ανοιχτή δομή που δύναται να λειτουργεί ενάντια στην ματαίωση των πολιτών για μόρφωση και επιστημονική εκπαίδευση σε κάθε φάση της ζωής τους.

Σχεδιάζοντας την πρότασή της η ΠΟΣΔΕΠ δεν παραβλέπει στο ελάχιστο πως κάθε πρόταση για την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν μπορεί να απομονώνεται από μια συνολικότερη θεώρηση του εκπαιδευτικού συστήματος ώστε να επιλυθούν δυσλειτουργίες και να επέλθουν αλλαγές σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες (από το Nηπιαγωγείο μέχρι και το Λύκειο αλλά και στο Πανεπιστήμιο).

Οι αλλαγές αυτές αφορούν τόσο το περιεχόμενο/εσωτερική σχολική ζωή («εσωτερική μεταρρύθμιση») όσο και τη δομή, δηλαδή την οργάνωση και τη διοίκηση των σχολικών μονάδων («εξωτερική μεταρρύθμιση»).

Βασικές αρχές μιας τέτοιας θεώρησης θα πρέπει να είναι οι ακόλουθες:
• Αναβάθμιση όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, στην κατεύθυνση της γενικής ανθρωπιστικής παιδείας
• Αναθεώρηση αναλυτικών προγραμμάτων και διδακτικών μέσων, στην κατεύθυνση της εσωτερικής παιδαγωγικής διαφοροποίησης
• Βελτίωση της αρχικής εκπαίδευσης και της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών
• Αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου, στην κατεύθυνση της διαπίστωσης αναγκών και της αυτοβελτίωσης
• Βελτίωση της υλικοτεχνικής υποδομής
• Αναμόρφωση της διοίκησης της εκπαίδευσης, τόσο στη δομή της, όσο και στη στελέχωσή της με βάση αποκλειστικά και μόνο αξιοκρατικά κριτήρια (σπουδές, επιμόρφωση κτλ)

Είναι σαφές επίσης, πως για την υλοποίηση των στόχων αυτών απαιτούνται οικονομικοί πόροι, διότι σε διαφορετική περίπτωση και με δεδομένη τη μακρόχρονη υποχρηματοδότηση της παιδείας, κάθε πρόταση είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η ΠΟΣΔΕΠ εκτιμά ότι οι αλλαγές που θα επιχειρηθούν στο Λύκειο και στον τρόπο πρόσβασης πρέπει να είναι οραματικές και ρεαλιστικές, και να διασφαλίζουν την ισότητα των ευκαιριών και τη δυνατότητα κοινωνικής κινητικότητας για όλους/-ες τους/τις μαθητές/-τριες, ανεξαρτήτως κοινωνικο-οικονομικής προέλευσης. Οι αλλαγές αυτές πρέπει να κινηθούν σε 2 κατευθύνσεις:

α) αναβάθμιση της παιδευτικής λειτουργίας του Λυκείου (σχολείο γενικής παιδείας) και της αξιοπιστίας της πιστοποίησης που αυτό προσφέρει.

β) εξορθολογισμός της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, μέσα από τη μείωση αφενός των εξεταστικών διαδικασιών (κυρίως των γραπτών εξετάσεων σε εθνική κλίμακα) για το σύνολο των υποψηφίων και αφετέρου της ουσιαστικής συμμετοχής των ΑΕΙ/ΤΕΙ στη θέσπιση κριτηρίων εισόδου (μαθήματα, συντελεστές βαρύτητας, κοινωνικά κριτήρια κ.ά.).

Α. Θεωρούμε απαραίτητη, ώριμη και ουσιαστική την καθιέρωση ενιαίας υποχρεωτικής εκπαίδευσης που να περιλαμβάνει από την προσχολική αγωγή έως το Λύκειο (11-14 χρόνια). [Η πρόταση για 12χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση (περισσότερα πολιτικά κόμματα, πρόταση Τρικαλινού-Αγγελάκου) περιλαμβάνει από την α’ Δημοτικού έως τη γ΄ Λυκείου. Η πρόταση του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ για 14χρονη, συμπεριλαμβάνει δύο χρόνια προσχολικής. Η πρόταση Καραντζόλα-Ιντζίδη για 11χρονη υποχρεωτική περιλαμβάνει το από το Νηπιαγωγείο έως την σημερινή Α΄Λυκείου.] Αυτό θα έπαιζε καθοριστικό ρόλο σε ζητήματα οργανωτικά, αλλά και ουσιαστικά, σχετιζόμενα με τη δομή της διδασκαλίας διάφορων μαθημάτων. Οι προτάσεις που παρουσιάζονται παρακάτω μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε περίπτωση, αλλά θεωρούμε, ότι μπορούν να γίνουν πιο αποτελεσματικές στην περίπτωση του ενιαίου σχολείου.

Β. Το Λύκειο (καθώς και το Γυμνάσιο) μετατρέπεται σε σχολείο ολοήμερης λειτουργίας. Η διδασκαλία των μαθημάτων, η εμπέδωση της νέας γνώσης και η αξιολόγηση οργανώνονται με νέο τρόπο ώστε να πραγματοποιούνται εντός του σχολικού προγράμματος και να μην μεταφέρονται εκτός σχολείου.

Γ. Προσφέρονται υποχρεωτικά και κατ’ επιλογήν μαθήματα στο Λύκειο (στη λογική του International Baccalaureat περισσότερο), για οποία πρέπει να εκφράσουν τη γνώμη τους και τα ΑΕΙ/ΤΕΙ. Τα μαθήματα του Λυκείου οργανώνονται σε κύκλους, και προσφέρονται σε δύο επίπεδα (προχωρημένα και βασικά / Α’ και Β’ επίπεδο αντίστοιχα). Εισάγεται σε όλες τις τάξεις Γυμνασίου και Λυκείου Ζώνη τέχνης και πολιτισμού ενταγμένη στο επίσημο σχολικό πρόγραμμα και αναγνωριζόμενη ως ισότιμη στη διαδικασία αξιολόγησης.

Δ. Μειώνεται ο αριθμός των μαθημάτων κατά 40% σε κάθε τάξη (δηλαδή όχι πάνω από 8-9 μαθήματα). Η ύλη τους περιορίζεται σημαντικά και δίνεται περισσότερη έμφαση στην ποιοτική διάσταση της διδακτέας ύλης (κατανόηση βασικών εννοιών κτλ.). Αυτό συνεπάγεται άμεση και ριζική αλλαγή του υπάρχοντος ωρολογίου προγράμματος. Κανένα μάθημα δεν διδάσκεται λιγότερο από 2 ώρες εβδομαδιαίως.

Ε. Δεν καθορίζεται ασφυκτικό αναλυτικό πρόγραμμα, αλλά επιστημονικές ενότητες σε κάθε μάθημα (π.χ. κεφάλαια και θέματα) και τίθενται διδακτικοί στόχοι τους οποίους καλούνται να υλοποιήσουν εκπαιδευτικοί και μαθητές/-τριες, χρησιμοποιώντας τις προσφορότερες μεθόδους και προσεγγίσεις και με αυξημένη τη δυνατότητα αυτενέργειας.

ΣΤ. Σημαντικό λόγο στη σύνταξη και διαμόρφωση του αναλυτικού προγράμματος κάθε ενότητας έχουν α) το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, β) οι αντίστοιχες επιστημονικές ενώσεις και γ) τα αντίστοιχα Πανεπιστημιακά Τμήματα με την ισότιμη συμμετοχή ειδικών επιστημόνων στις ομάδες σύνταξης αναλυτικών προγραμμάτων.

Ζ. Καταργείται άμεσα το ένα σχολικό εγχειρίδιο και εισάγεται το πολλαπλό/εναλλακτικό βιβλίο που επιλέγεται από τη σχολική μονάδα η οποία έχει παράλληλα τη δυνατότητα παραγωγής διδακτικού υλικού με βάση τα Αναλυτικά προγράμματα.

Η. Η επιτυχής ολοκλήρωση του Λυκείου οδηγεί στην απόκτηση Εθνικού Απολυτηρίου, έπειτα από εξετάσεις σε εθνικό επίπεδο με νέα μορφή, και νέες διαδικασίες ποιοτικής αξιολόγησης και πιστοποίησης γνώσεων και δεξιοτήτων, σε συνδυασμό με προφορικές εξετάσεις, σύνταξη portfolio, συνθετική εργασία κ.ά.

Θ. Τα διάφορα Τμήματα των ΑΕΙ και ΤΕΙ καθορίζουν τον τρόπο εισδοχής των νέων φοιτητών. Κάποια από τα Τμήματα μπορούν να απαιτήσουν μόνο Εθνικό Απολυτήριο και να δεχτούν εισακτέους ανάλογα με το βαθμό του απολυτηρίου. Άλλα Τμήματα απαιτούν και βαθμολογία των υποψηφίων σε συγκεκριμένα μαθήματα, καθώς και συντελεστές βαρύτητάς γι’ αυτά και άλλους τρόπους επιλογής.

Ι. Ο υποψήφιος καταθέτει τα απαιτούμενα δικαιολογητικά (βαθμοί μαθημάτων, Εθνικό Απολυτήριο και βαθμό του, φάκελο εργασιών και δραστηριοτήτων κ.α.) στα Τμήματα που επιθυμεί επιλέγοντας και τη σειρά προτεραιότητας.

Οι παραπάνω προτάσεις απαιτούν περαιτέρω εξειδίκευση, κυρίως στα σημεία Γ η οποία θα επιτευχθεί μέσα από την ενεργό εμπλοκή στη συζήτηση των συναδέλφων αλλά μέσα από διάλογο με την κοινωνία. Για το σκοπό αυτό, προτείνεται η διοργάνωση Ημερίδας Εργασίας, τον ερχόμενο Σεπτέμβριο.